A lus do mundo

Tralas pegadas de Díaz Castro — Un proxecto do IES Poeta Díaz Castro

Vilariño

O Vilariño é un exemplo perfecto de aldea da Terra Chá para analizar o universo rural galego do século pasado. Aquí, o autor naceu á poesía e tivo este entorno sempre presente nos seus poemas.

A visita guiada que vos propoñemos inclúe varias actividades lúdicas para aprender máis da infancia de Díaz Castro. Mentras agardamos a que veñades, podedes darvos unha volta cunha visita virtual.

1. Teixo

  • Detalle do teixo da aira dos Coira

Esta primeira parada propón unha inmersión no espazo natural no que naceu Díaz Castro. Atopamos árbores como carballos, bidueiros, teixos ou salgueiros. Tamén froiteiras e especies foráneas como o eucalipto.

¿Atrevédesvos a identificar as árbores e de paso calcular a súa idade? Así saberemos se estaban aquí cando o neno Pepe (como coñecían a Díaz Castro na súa infancia) corría por estes camiños.

2. Aira dos Coira

  • Aira dos Coira

O traballo no campo ten un lugar privilexiado na poesía de Díaz Castro con mencións a leiras, ferramentas e cultivos. Na aira dos seus veciños os Coira, situada trala súa casa natal, reconstruiremos algúns deles.

Aproveitaremos para buscar nos arredores construccións e ferramentas que forman parte dese universo rural de autosubsistencia no que creceu e que deixou feridas como sucos na súa alma de poeta.

3. Casa dos veciños

  • Alpendre con ferramentas en Vilariño dos Cregos

Vilariño dos Cregos é unha aldea compacta e de poucas casas, pero un bo exemplo da arquitectura popular da Terra Chá. para entendela proporémosvos taxar a casa dos veciños para unha poxa.

Así, nesta parada faremos de axentes inmobiliarios preguntándonos: ¿Que cousas determinaban hai cen anos o valor dunha casa? ¿De que materiais se facían? ¿Cantas construccións tiñan e para que?

4. Casa Díaz Castro

  • Díaz Castro no documental Nimbos de poesía
  • Casa na que naceu o poeta
  • Penedo no que Díaz Castro xogaba de pequeno
1/3

Nesta casa naceu o poeta e foi onde aprendeu as primeiras letras xa que foi escola tres anos mentras se construía a da Conchada, nos Vilares. Era ademais unha casa de letras, con libros e xornais.

Por iso nesta parada do roteiro descubriremos que era unha escola de ferrado e compararemos a escola actual coa de hai cen anos. Tal vez algún descubra que se nacera entón, non tería aprendido a ler.

5. Capela

  • Capela de Vilariño dos Cregos
  • Os liques son biodindicadores dos niveis de polución
1/2

A aldea é Vilariño dos Cregos porque daquí saíron moitos curas. Dous deles construíron esta capela na que Díaz Castro foi monaguillo. El mesmo foi ó seminario, pero non chegou a ordearse sacerdote.

É un bo exemplo da arquitectura relixiosa rural e aquí coñeceremos a importancia social e lúdica que tiñan no rural os eventos relixiosos o cal experimentaremos practicando varios xogos populares.

Esta capela pode considerarse un símbolo da importancia da relixión na infancia de Díaz Castro, xa que é unha capela bastante importante para un núcleo tan pequeno como o Vilariño, con tan só tres familias e no que chegou a haber ata nove curas. Na casa de Díaz Castro vivían ademáis dúas tías solteiras e moi relixiosas que xunto co seu pai, incentivaron nel a vocación relixiosa.

Así, cumpridos os quince anos Díaz Castro deixa a casa familiar por vez primeira para ingresar no seminario de Mondoñedo, onde estivo ata despois da Guerra Civil e onde coñeceu a moitos poetas e amigos. Non rematou os estudos eclesiásticos o cal supuxo un desencontro persoal co seu pai, xa que naquela época un cura na familia é símbolo de prestixo social.

A pesares de non chegar a ordearse sacerdote, Xosé María mantivo fortes crenzas relixiosas toda a súa vida e de feito, Deus e a mística da relixión están moi presentes na súa poesía, o que lle valeu o rechazo dunha parte da intelectualidade galega dos anos sesenta cando publicou o seu poemario Nimbos.

6. Un paseo ó Portomuíño

  • Díaz Castro recita Vísperas (Xulio Xiz, 1985)
  • Portomuíño, mencionado no poema Vísperas
1/2

Trala visita ó Vilariño propoñémosvos un paseo ata o Portomuíño, situado a menos de dous kilómetros, e onde escribiu o poema Vísperas. É un muíño ben conservado á carón dun regato bastante caudaloso.

O muíño está no camiño ó Buriz, unha ruta que el facía moito para ir á escola de Doña Clotilde, ás pasantías de latín ou ás romaxes. Xa de maior pasaba por aquí ó solpor para ir ás cantinas a atoparse cos amigos.

Hai varias maneiras de chegar a Portomuíño, a máis sinxela é seguindo a estrada do Buriz. Non ten moito tráfico pero levade roupa reflectante. É un paseo de 20 minutos ida e outros 20 de volta. Unha vez pasada a ponte da estrada remontades a beira do río uns cen metros cara o norte e alí, entre árbores, atoparedes o muíño.

Unha vez alí lede Vísperas ou escoitade como o recita o poeta:

VÍSPERAS

POLOS DÍAS do Carmio a festa chega ó río.
Unha música ardente vén no aire coma un río
de recordos. Foguetes lonxanos cain no río.
Este é o Porto-Muíño, todo en lapas, o río.

O río está deitado coma un boi remoendo,
i o Tempo non sei que anda rente del remexendo.
As bágoas do ameneiro cain pola noite abaixo,
e fan ceios pequenos de estrelas aló embaixo.

Nas puntiñas dos pés a festa chega ó río,
i anésgase, larmeira, á beiriña do río.
Despois vólvese tola: brinca o río berrando,
e pérdese nos vimbios e as xesteiras beilando,

i acéndese nos vidros da aldeia chea de anos,
i ergue a meiga as pálpebras de animás e cristianos…
Chora o ameneiro en soños (Que ben se oin os muíños!),
e chora polo tempo perdido nos camiños.

Ai como está de bágoas de nenos feito o río!
Este é o Porto-Muíño, todo en sombras, o río.
A Virxe pasa a mau polo lombo do río…

7. En bus ós Vilares

  • As tres cruces, centro dos Vilares
  • Igrexa e cemiterio dos Vilares
  • Escola da Conchada, onde estudou Díaz Castro
1/3

As Reixas é a cabeceira da parroquia dos Vilares, á que pertence o Vilariño. A parada é obrigada aparcando xunto ós cruceiros. Os detalles están na autoguía ou no roteiro partindo das tres cruces.

Nos Vilares está a escola da Conchada onde estudou. Tamén a igrexa e o antigo cemiterio, cunhas caaveiras talladas por un tío seu canteiro. Tamén o busto que lle adicou, xa de vello, o seu amigo Raúl Río.